IMPERATORIS IVSTINIANI INSTITVTIONVM
PROOEMIUM
IN·NOMINE DOMINI NOSTRI IESU CHRISTI. IMPERATOR
CAESAR FLAVIUS IUSTINIANUS ALAMANNICUS GOTHICUS FRANCICUS
GERMANICUS ANTICUS ALANICUS VANDALICUS AFRICANUS PIUS FELIX
INCLITUS VICTOR AC TRIUMPHATOR SEMPER AUGUSTUS CUPIDAE
LEGUM IUVENTUTI
Imperatoriam maiestatem non solum armis decoratam, sed
etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis
recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in
hostilibus proeliis, sed etiam per legitimos tramites calumniantium iniquitates
expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator.
Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa
providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros
barbaricae gentes sub iuga nostra deductae cognoscunt et tam Africa quam aliae
innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti
numine praestitis iterum dicioni Romanae nostroque additae imperio protestantur.
omnes vero populi legibus iam a nobis vel promulgatis vel compositis reguntur.
Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus
consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiae veteris
volumina et opus desperatum, quasi per medium profundum euntes, caelesti favore
iam adimplevimus.
Cumque hoc Deo propitio peractum est, Triboniano, viro
magnifico, magistro et ex quaestore sacri palatii nostri, nec non Theophilo et
Dorotheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum
scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis
accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque
suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula
non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam
aures quam animae vestrae nihil inutile nihilque perperam positum, sed quod in
ipsis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post
quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent,
hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate,
ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat.
Igitur post libros quinquaginta digestoram seu pandectarum, in quos omne ius
antiquum collatum est (quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non
ceteros viros illustres et facundissimos confecimus), in hos quattuor libros
easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima
elementa. Quibus breviter eitum est et quod antea optinebat et quod postea
desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex
omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam
institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas
cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et
plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus.
Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras
accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat,
toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam in partibus eius
vobis credendis gubernare.
Data undecimo kalendas Decembres Constantinopoli domino
nostro Iustiniano perpetuo Augusto tertium consule.
DOMINI NOSTRI IUSTINIANI PERPETUO AUGUSTI
INSTITUTIONUM SIVE ELEMENTORUM COMPOSITORUM
PER TRIBONIANUM VIRUM EXCELSUM IURISQUE DOCTISSIMUM MAGISTRUM
ET EX QUAESTORE SACRI PALATII ET THEOPHILUM VIRUM
MAGNIFICUM IURIS PERITUM ET ANTECESSOREM HUIUS ALMAE URBIS ET
DOROTHEUM VIRUM MAGNIFICUM QUAESTORIUM IURIS PERITUM ET
ANTECESSOREM BERYTENSIUM INCLYTAE CIVITATIS.